วนอุทยานเขานางพันธุรัต : ตำนานสังข์ทอง เส้นทางธรรมชาติ และเรื่องราวการฟื้นฟูภูเขาหินปูน

เมื่อเดินทางออกจากชายหาดชะอำ ภาพของเมืองชายทะเลจะค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นพื้นที่ชนบท และแนวเขาหินปูน วนอุทยานเขานางพันธุรัต ตั้งอยู่ที่บ้านเขาไม้นวล ตำบลเขาใหญ่ อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี ครอบคลุมพื้นที่ 2,009 ไร่ ภายในมีเส้นทางศึกษาธรรมชาติ จุดชมวิว และสถานที่ซึ่งตั้งชื่อตามเรื่องราวในวรรณคดีไทย

ภูเขาแห่งนี้มีอีกชื่อว่า “เขาเจ้าลายใหญ่” ตามตำนานของชาวเพชรบุรี เมื่อมองแนวเขาจากทะเลในบางมุมจะเห็นรูปร่างคล้ายหญิงร่างใหญ่นอนทอดยาว ชาวบ้านจึงนำไปเชื่อมโยงกับนางพันธุรัต ยักษ์ผู้รับพระสังข์มาเลี้ยงเป็นบุตรบุญธรรมในเรื่องสังข์ทอง ก่อนเรียกพื้นที่นี้ว่า “เขานางพันธุรัต” สืบต่อกันมา

ตำนานดังกล่าว เป็นเพียงการอธิบายรูปร่างของภูเขาผ่านวรรณคดี ไม่ใช่หลักฐานว่าเหตุการณ์ในเรื่องสังข์ทองนี้เกิดขึ้นจริงที่นี่ อย่างไรก็ตาม เรื่องเล่าได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของชื่อสถานที่ภายในวนอุทยานฯ เช่น ศาลนางพันธุรัต กระจกนางพันธุรัต เมรุนางพันธุรัต ลานเกือกแก้ว และบ่อชุบตัวพระสังข์ นักท่องเที่ยวจึงสามารถเรียนรู้เรื่องราวท้องถิ่นควบคู่กับการชมภูมิประเทศหินปูนได้ตลอดเส้นทาง

กิจกรรมภายในพื้นที่ มีทั้งการเดินตามเส้นทางศึกษาธรรมชาติ ศึกษาถ้ำและลักษณะทางธรณีวิทยา ดูนกและผีเสื้อ ปั่นจักรยาน และพักแรมในบริเวณที่กำหนด จุดชมวิวที่กรมอุทยานแห่งชาติฯ ระบุ ได้แก่ จุดชมวิวคอกช้างและจุดชมวิวทุ่งเศรษฐี ส่วนกระจกนางพันธุรัตเป็นช่องเปิดตามธรรมชาติของแนวหินปูน ซึ่งมองออกไปเห็นทิวทัศน์ด้านนอกคล้ายภาพที่มีกรอบล้อมรอบ

พื้นที่แห่งนี้ยังมีความสำคัญด้านพฤกษศาสตร์ เพราะเป็นแหล่งพบ “กระเช้านางพันธุรัต” หรือ Aristolochia phuphathanaphongiana ไม้เถาที่เป็นพืชถิ่นเดียวของประเทศไทย พบเกาะเลื้อยตามหินปูนในระดับความสูงประมาณ 10–50 เมตร การมีอยู่ของพืชชนิดนี้ทำให้เขานางพันธุรัตมีความสำคัญทั้งในฐานะแหล่งท่องเที่ยวและถิ่นอาศัยของพืชเฉพาะถิ่น

ทำไมต้องมาที่เขานางพันธุรัต?

นอกจากตำนานสังข์ทองแล้ว เขานางพันธุรัต ยังบอกเล่าเรื่องจริงของการอนุรักษ์ พื้นที่เคยได้รับผลกระทบจากการระเบิดหินและการถล่มของภูเขา เมื่อ พ.ศ. 2539 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชมหาราชมีพระราชดำรัสเกี่ยวกับการยุติการระเบิดหิน เพื่อรักษาส่วนของภูเขาที่ชาวบ้านเรียกว่า “โกศนางพันธุรัต”

ต่อมาในปี 2541 มีพระราชดำริให้อนุรักษ์ภูมิประเทศและฟื้นฟูบริเวณที่ทรุดตัวด้วยการปลูกต้นไม้ เพื่อช่วยป้องกันการพังทลาย แนวทาง ในระยะต่อมาให้ธรรมชาติมีส่วนฟื้นฟูตัวเอง พร้อมกำหนดเขตอันตรายและป้องกันความเสี่ยงจากหินร่วง เพื่อส่งเสริมให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวในปัจจุบัน

วนอุทยานเขานางพันธุรัต จึงเหมาะกับผู้ที่ต้องการรู้จักชะอำ นอกเหนือจากชายหาด การมาเยือนที่นี่เปิดโอกาสให้ได้เดินท่ามกลางภูเขาหินปูน เรียนรู้ตำนานของชุมชน และเห็นผลของการฟื้นฟูพื้นที่ซึ่งเคยได้รับความเสียหาย

ผู้มาเยือนควรสวมรองเท้าที่เหมาะกับทางเดิน พกน้ำดื่ม และปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ โดยควรตรวจสอบเส้นทางและกิจกรรมที่เปิดให้บริการก่อนเดินทางอีกด้วย